Aşk, kendini anlatırken çoğu zaman sözcüklerden önce renklere başvurur. Çünkü his, kendini önce bir renk olarak gösterir. Bu renkler içinde kırmızı, Türk edebiyatında her dönemin en tutkulu ve en suskun anlatıcısıdır. Ne masumiyet kadar beyaz ne de ihtiras kadar siyah. Kırmızı, aşkın hem ilk heyecanı hem de yarasıdır. Bazen keskin bir dudakta belirir bazen mahcup bir yüzde. Kimi zaman da bir gece vakti kalbin içinden geçen ateşli bir düşünce gibi görünmeden taşar. Aşkın, insanı yakarak olgunlaştıran tarafı çoğu eserde bu renk üzerinden anlatılır. Bu nedenle kırmızı, yalnızca bir renk değil aşkın sessiz ve kimsesiz itirafıdır. Türk edebiyatı da yüzyıllardır bu fısıltıyı duyan ve yazıya döken bir kalem gibidir. Her şair ve her yazar, kırmızıyı kendi kalbinden süzerek yeniden tanımlar. Ve böylece aşk, her defasında kırmızının başka bir tonuyla yeniden var olur.

Aşkın kırmızıyla en sahici buluşması Türk şiirindedir. Çünkü şairler, rengi yalnızca bir görüntü olarak değil duygunun anlatıcısı olarak kullanır. Attila İlhan’ın şiirlerinde kırmızı, şehrin karanlığını yaran bir tutku ışığıdır. Onun meşhur dizelerinden biri bu ateşli renge nasıl yaklaştığını açıkça gösterir: “Bir kırmızı şarap gibi dalıyorum her akşam.” Bu kırmızılık, hem geceye yayılan bir özlem hem de aşkın sızdırdığı yakıcı bir melankolidir. Turgut Uyar’ın kırmızısı ise çok daha içe dönük, çok daha mahcuptur. Sevdiği kadını bir çiçeğin içine saklar gibi tarif ettiği dizelerinde: “Kırmızı bir karanfil gibi duruyorsun.” der. Bu mısrada kırmızı, tutku kadar inceliğin ve zarafetin de rengidir. Cemal Süreya’da ise kırmızı adeta bedenin hafızasıdır. Tenselliğin, arzunun ve karşı konulmaz çekimin dili olur. Şairin kadın figürünü kırmızı üzerinden çağırdığı dizelerinden biri şöyledir: “Kırmızı bir gül taşıyordu saçlarında gece boyunca.” Bu kırmızılık aşkla karışmış bir kokunun rengi gibidir. Görünmez ama hissedilir. Nâzım Hikmet’te kırmızı, aşkı büyüten ve insanın içindeki bu yaşam ateşini diri tutan bir renge dönüşür. Sevdiğinin dokunuşunu sabaha karşı açan bir çiçeğe benzettiği dizelerinde: “Kırmızı bir gül gibi açar ellerin sabaha karşı.” der. Bu kırmızılık hem taze bir umut hem de sevginin içten gelen coşkusudur. Halk şiirinde ise kırmızı, güzelliğin ve gençliğin en doğal göstergesidir. Karacaoğlan sevdiğini överken şöyle der: “Al yanaklım seni sevmem ayıp mı?” Buradaki kırmızı, sevdanın utanmaz bir itirafı kadar masumiyetin de rengidir.

Bütün bu şiirlerde kırmızı, tek bir anlama sabitlenmez. Her şairin kalbinden geçerken başka bir nefese bürünür. Ama her haliyle aşkın içindeki canlılığı, yanağında beliren utancı, gecede büyüyen özlemi ve kalpte çoğalan sıcaklığı görünür kılar. Böylece Türk şiiri kırmızıyı yalnızca bir renk olarak değil, aşkın en gerçekçi aynası olarak yeniden konumlandırır.

Türk romanında ise kırmızı, tıpkı şiirde olduğu gibi aşkın hem ateşini hem de külünü taşıyan bir renktir. Ancak romanda kırmızının anlamı daha katmanlıdır. Çünkü karakterlerin kaderi, suskunlukları, yasakları ve arzuları bu renk üzerinden görünür olur. Orhan Pamuk’un Kırmızı Saçlı Kadın’ında kırmızı, anlatıcının tüm hayatına hükmeden hem çekici hem de tehlikeli bir figürün simgesidir. Roman kırmızıyı yalnızca bir dış görünüş olarak değil, kaderi belirleyen bir işaret olarak kullanır. Pamuk, karakteri anlatırken şöyle der: “Saçları, güneşin vurmasıyla kızıla çalan bir ateş gibiydi.” Bu kırmızılık hem arzunun hem de kahramanın hayatını altüst eden karanlık bir karşılaşmanın rengidir. Yine Pamuk’un Benim Adım Kırmızı romanında renk sadece tutkunun değil; sanatın ve bakışın metafizik alanına yerleşir. Minyatür ustalarının kırmızıya yükledikleri anlam, sevginin iç ısısını ve gizli arzularını çağrıştırır. Romanda geçen “Kırmızı, ruhun ateşidir.” cümlesi mekân ile duygu arasındaki bağı açıklar. Burada kırmızı, hem aşkın hem yaratmanın ortak nabzıdır.

Sabahattin Ali’nin Kürk Mantolu Madonna’sında ise kırmızı, daha sönük, daha içe dönük ama bir o kadar derin bir renktir. Raif Efendi’nin Maria Puder’i ilk gördüğü anın sıcaklığı, soğuk bir Berlin gününün içinden kırmızı bir ateş gibi geçer. Romanın atmosferine yayılan o tedirgin ışıltı şu satırda belirir: “Yüzünde hafif bir kızıllık dolaşıyordu, insanın içine işleyen bir sıcaklık.” Bu kızıllık, aşkı bir ihtişam olarak değil, içten içe büyüyen bir sıcaklık olarak yorumlar.

Peyami Safa’nın Dokuzuncu Hariciye Koğuşu’nda kırmızı, genç bir sevgideki utancın ve masum çekimin rengidir. Hasta bir gencin kalp atışlarını hızlandıran bu kırmızılık, Nüzhet’in yanaklarında belirir: “Al yanaklarıyla bir an için odayı ısıttı.” Burada kırmızı, yasak ya da tutkulu bir aşkın değil, mahcup bir heyecanın sembolüdür.

Türk romanlarında kırmızı, tek bir duyguya bağlı kalmayan çok yönlü bir renktir. Yasak bir bakışın gölgesinde, bir kadının saçlarında, bir yanakta beliren tazelikte aynı anda yer alabilir. Böylece roman kırmızının sessizliğinde saklanan duyguyu büyütür. Renk, sadece duygunun değil kaderin bile yönünü değiştiren bir işarete dönüşür.

Aşkın dilini açıklamak çoğu zaman sözcüklerin gücünü aşar. Onu en iyi renkler anlatır; renklerin içindeki titreşimler. Türk edebiyatında kırmızı, yüzyıllardır bu titreşimin adı olmuştur. Kimi zaman tehlikenin eşiğinde yanar, kimi zaman masum bir sevdanın ilk kıvılcımı olur. Bazen mücadeleyi, bazen teslimiyeti çağırır. Tüm bu örnekler gösterir ki kırmızı, Türk edebiyatında sadece bir renk değil, aşkın en yoğun hâlidir; hem tenin sıcaklığı hem de kalbin yarası. Şairler ve romancılar kırmızıyı ne kadar farklı biçimlerde kullansalar da ortak bir nokta vardır: Aşk. Bu yüzden kırmızı, Türk edebiyatında aşkın en eski, en tutkulu ve en sadık tanığıdır. Aşkın hem başlangıcını hem tükenişini, hem ateşini hem de küllerini içinde taşıyan bu renk; her metinde yeniden yanar ve her okurun kalbinde başka bir anlamla harlanmaya devam eder.